Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường - kinh nghiệm tổ chức ngày hội tái chế chất thải TPHCM

Printer-friendly versionSend by email

Tóm tắt

Vai trò của cộng đồng trong các hoạt động xã hội ngày càng rõ nét, đặc biệt trong hoạt động bảo vệ môi trường (BVMT). Để phát huy tối đa vai trò này, nhận thức của cộng đồng về vấn đề BVMT phải được nâng cao thông qua việc cung cấp thông tin và cùng tham gia trong các sự kiện, hoạt động xã hội. Chính sách 3T (Tiết giảm, Tái sử dụng và Tái chế chất thải) nhằm tăng hiệu suất sử dụng tài nguyên và hạn chế chất thải vào môi trường. Đây là xu hướng quản lý chất thải của thế giới và Thành phố Hồ Chí Minh bước đầu tiếp cận. Ngày hội Tái chế chất thải (NHTCCT) được tổ chức để ‘cộng đồng hóa’ và nâng cao nhận thức về khái niệm 3T. Qua ba năm (2008, 2009, 2010) tổ chức, thông qua một số hoạt động mới và lôi cuốn, NHTCCT đã tạo dấu ấn nhất định trong phong trào cộng đồng BVMT của Thành phố. Các kết quả ban đầu về việc nâng cao nhận thức cho cộng đồng được ghi nhận mặc dù sự thành công của chính sách 3T còn phụ thuộc nhiều vào các giải pháp và chính sách đồng bộ theo sau của chính quyền Thành phố.
 
I.     Tổng quan

1.1. Ý nghĩa của hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Cộng đồng là gì? Cộng đồng (community) là một nhóm người được tổ chức quanh những giá trị chung, có cùng mối quan hệ xã hội trong cùng khu vực địa lý. Có thể hiểu những giá trị chung là những quy định ứng xử, tập quán hay những ước muốn nào đấy. Đơn giản hơn, cộng  đồng  là tất cả những  người  sống hoặc làm việc trong một khu vực địa lý nhất định.

Chúng ta có thể thấy vai trò của cộng đồng trong hoạt động BVMT đã được  chú  ý trong  nhiều  chính  sách  và ngay  cả  trong  luật  BVMT  (2005)  của Việt Nam. Chương trình Nghị sự 21 của Việt  Nam  nhấn  mạnh  “Phát  triển  bền vững  là  sự  nghiệp  của  toàn  dân.  Quá trình hoạch định và thực hiện các chính sách phát triển phải được toàn dân tham gia theo phương thức "dân biết, dân bàn, dân làm và dân kiểm tra"[2]. Có thể hiểu, để BVMT hiệu quả, trước hết cộng đồng
phải được cung cấp đầy đủ thông tin liên quan (trong suốt cả chu trình chính sách), điều kiện cần thiết để xây dựng nên nhận thức đúng đắn.

Nhận thức vấn đề đúng dẫn đến thái độ đúng và sẽ có hành động đúng. Có lẽ vì vậy, trong số những giải pháp ưu tiên được nêu ra để thực hiện Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2010 và định  hướng   đến  năm  2020  chính  là “tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức và trách nhiệm BVMT” cho cộng đồng và  “đẩy  mạnh  xã  hội  hóa  công  tác BVMT” .

Công tác nâng cao nhận thức về BVMT cho cộng đồng phải đảm bảo các yếu tố: Huy động kinh nghiệm của cộng đồng, đánh giá thái dộ và quan niệm của cộng  đồng  về  BVMT,  nâng  cao  nhận thức  về  môi  trường,  xây  dựng  ý  thức trách   nhiệm,   cung   cấp   kỹ   năng   và khuyến khích cộng đồng hành động.

Chính sách 3T (Tiết giảm, Tái sử dụng  và  Tái  chế  chất  thải)  nhằm  tăng hiệu suất sử dụng tài nguyên và hạn chế chất  thải  vào  môi  trường.  Đây  là  xu hướng quản lý chất thải của thế giới và Thành phố Hồ Chí Minh đang bước đầu áp  dụng.  Tìm  kiếm  một  cách  tiếp  cận mới, để thu hút sự chú ý của cộng đồng vào các giải pháp 3T chính là mục tiêu ra đời của Ngày hội Tái chế chất thải (NHTCCT) tại TP.HCM.

1.2. Giới  thiệu  chung  về Ngày  hội tái chế chất thải TP.HCM

Là sự kiện môi trường hàng năm được  tổ  chức  tại  TP.HCM,  bắt  đầu  từ 2008, với mục tiêu: Gia tăng mối quan tâm và nâng cao nhận thức cộng đồng về hoạt động Tiết giảm, Tái sử dụng và Tái chế chất thải (3T), từ đó hướng đến thay đổi hành vi của người dân trong việc bảo vệ  môi  trường,  đưa  3T  trở  thành  thói quen  hàng  ngày  trong  cuộc  sống  của người dân Thành phố.

Công tác tổ chức Ngày hội: Chia làm 3 giai đoạn:

Các hoạt động trước Ngày hội:

-   Phát động các cuộc thi dành cho học sinh và sinh viên các trường trên địa bàn TPHCM (Cuộc thi Sức sống mới từ phế thải, Cuộc thi Video Clip tuyên truyền về các hoạt động 3T, Cuộc thi Thời trang từ vật liệu tái chế)

-   Tuyên  truyền  đến mọi người  dân về các hoạt động bảo vệ môi trường nói chung và Tiết giảm, Tái sử dụng, Tái chế (3T)  nói  riêng  đồng  thời  cổ  động  cho Ngày hội Tái chế thông qua các kênh thông tin tuyên truyền của báo đài, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Nông dân…

-   Phối hợp với Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ thu gom chất thải nguy hại như pin, bóng đèn cũ, ắc quy, bình đựng hóa chất… tại các điểm tiếp nhận thuộc 11 quận.

Các hoạt động trong Ngày hội:

-   Các  gian  hàng  triển  lãm:  Các  bảng hiệu về cách thức sử dụng thích hợp đối với các thùng tái chế; Các dự án thử nghiệm về tái chế bao giấy, vỏ chai,…; Các danh mục về các chất thải cần được phân loại, tái chế; Gian hàng “Sức sống mới từ phế thải”; thông tin về các hoạt động Ngày tái chế của các nước trên thế giới  và của Ngày  hội tái chế chất  thải TP.HCM.

-   Gian hàng “Đổi chất thải nguy hại lấy quà”: Người dân nộp các chất thải nguy hại  (pin,  ắc  quy,  bình  đựng  hóa  chất, bóng  đèn  hư  cũ…)  và  được  nhận  các phần quà tương ứng (các vật dụng như bút viết, tập vở, móc khóa, đồ dùng gia dụng... từ các đơn vị tài trợ).

-   Gian hàng “Trao đổi đồ cũ”: là nơi để người dân trao đổi các đồ dùng, vật dụng đã qua sử dụng,  nhằm giảm thiểu chất thải, tiết kiệm tài nguyên.

-   Gian  hàng  trò chơi:  dành  cho tất cả người dân mọi lứa tuổi với các nội dung liên quan đến 3T nói riêng và bảo vệ môi trường  nói  chung  nhằm  giáo  dục  nâng cao nhận thức cho người dân thông qua các hoạt động vui chơi thú vị.

-   Hoạt  động  văn  nghệ:  Biểu  diễn  sân khấu ca nhạc, kịch về phân loại, tái chế rác. Gặp gỡ các nhân vật nổi tiếng (ca sĩ, nghệ sĩ…).
 
Các hoạt động sau Ngày hội

-   Khảo sát ý kiến cộng đồng về Ngày hội nhằm đánh giá hiệu quả Ngày hội đối với nhận thức của nguời dân cũng như ý kiến  cộng  đồng  về  các  hoạt  động  liên quan đến 3T nhằm đề xuất các chương trình có thể triển khai trong thực tế.

-   Thống kê lượng chất thải nguy hại thu gom được và phối hợp với Công ty môi trường đô thị xử lý luợng chất thải nguy hại này.

II.  Đánh giá chương trình ngày hội tái chế chất thải Thành phố Hồ Chí Minh

2.1. Kết quả & thảo luận

Nhằm đánh giá kết quả thực hiện Ngày hội tái chế chất thải, chúng tôi tiến hành thực hiện chương trình khảo sát ý kiến đánh giá của cộng đồng trong Ngày hội TCCT 2010 (18/4/2010). Việc khảo sát đánh giá tập trung vào các nhóm đối tượng  chính:  Người  dân,  học  sinh  và thầy cô, sinh viên, nhà báo tham dự trong Ngày hội.
 
Bảng 2.1. Thống kê số lượng đơn vị được lấy ý kiến về Ngày Tái chế 2010

Stt

Đơn vị

Số phiếu khảo sát

1

Người dân

300

2

Học sinh và thầy cô tham dự trong Ngày hội

100

3

Sinh viên

100

4

Báo chí

40

2.1.1. Một số kết quả khảo sát ý kiến người dân

Số phiếu phát ra: 300 phiếu, số phiếu thu về: 250 phiếu, số phiếu hợp lệ: 241phiếu

Hình 2.1: Phương tiện phổ biến thông tin về NHTC hiệu quả

Trong đó: A: Báo; B: Đài phát thanh; C: Truyền hình; D: Băng rôn, banner, phướn; E: Thông qua bạn bè, người thân; F: Thông qua Hội phụ nữ, Hội nông dân; G: Qua các kênh thông tin khác

Hình 2.1. cho thấy việc “bỏ nhỏ” thông tin về NHTC giữa người thân và bạn bè với nhau là một cách tuyên truyền thông tin hiệu quả để người dân biết về NHTC nhiều hơn. Ngoài ra các kênh truyền thông như banner, phướn, poster và báo chí vẫn là các kênh tuyên truyền và  phổ  biến  thông  tin  hữu  hiệu.  Tuy
nhiên, việc tuyên truyền thông qua Hội phụ nữ, Hội nông dân chưa cao, do đó cần có sự phối hợp thực hiện chặt chẽ và phổ biến sâu rộng hơn nữa thông qua các tổ chức này.

100% người dân trong cuộc khảo sát đều cho rằng họ sẵn lòng tham gia NHTC những lần tiếp theo nếu chương trình được tổ chức định kỳ. Điều này cho thấy NHTC qua ba lần tổ chức đã có tác động tốt đến người dân, thu hút mối quan tâm cũng như nâng cao được nhận thức của mọi người đến vấn đề 3T nói riêng cũng như việc bảo vệ môi trường nói chung.

Hình 2.2: Mức độ quan tâm đến hoạt động 3T

Hình 2.2 cho thấy đa số người dân đều rất quan tâm đến các hoạt động về tái  chế.  Từ  đó  cho  thấy  việc  tổ  chức NHTC là rất cần thiết để giúp người dân hiểu rõ hơn về 3T, biết được những cách thức tiết giảm, tái sử dụng chất thải hiệu quả từ chính cuộc sống thường ngày của họ cũng như có thêm thông tin về những dự án, chương trinh, hoạt động 3T đang được triển khai thực hiện.

Hình 2.3: Mức độ gia tăng sự quan tâm đến thực hành 3T sau NHTC

Hình  2.3  cho  thấy  sau  khi  tham gia NHTC, người dân đã quan tâm đến việc  áp  dụng  3T  vào  cuộc  sống  nhiều hơn,  chỉ  có  5%  không  quan  tâm  thực hiện,  chứng  tỏ hiệu  quả  của  Ngày  hội trong việc nâng cao nhận thức của người dân đối với 3T.

Hình 2.4: Những điều thu được sau khi tham gia NHTC-2010

Trong đó: A: Biết cách phân loại rác; B: Biết cách tiết kiệm năng lượng; C: Biết được các loại chất thải nguy hại trong gia đình; D: Biết được quy trình tái  chế  của  một  số vật liệu:  thủy  tinh, giấy…; E: Biết tái sử dụng một số đồ vật còn hữu ích trong  gia đình;  F: Tất cả các ý trên; G: Khác

Hình 2.4 cho thấy người  dân đã nhận  nhiều  thông  tin sau  khi  tham  gia NHTC, cho thấy chương trình đã có hiệu quả.
 
2.1.2. Một số kết quả khảo sát ý kiến học sinh

Kết  quả  cho  thấy,  so  với  năm 2009, số lượng học sinh đã từng tham dự Ngày hội Tái chế tăng lên đáng kể, từ 14% năm 2009 lên 48%.

-     Không thay đổi nhiều so với năm trước, kết quả khảo sát cho thấy nguồn thông tin về Ngày hội tái chế của các em vẫn chủ yếu là từ Thầy cô và nhà trường (gần 80%), sau đó là gia đình (gần 20%). Hầu như các em học sinh không tiếp cận được nhiều đến nguồn thông tin từ các phương tiện truyền thông.

Hình 2.5: Nguồn thông tin về Ngày hội Tái chế 2010

-     Khảo sát cũng đưa ra các câu hỏi yêu cầu các em học sinh nêu các ví dụ về thực hành 3T để đánh giá mức độ nhận thức của các em học sinh sau khi tham dự Ngày hội. Kết quả cho thấy hầu hết các em học sinh (hơn 90%) đều có ý thức giữ gìn vệ sinh công cộng. Khảo sát cho thấy có gần 50% học sinh biết cách giảm phát sinh rác thải, gần 60% học sinh biết cách tái sử dụng rác thải, tăng nhẹ so với kết quả khảo sát trong Ngày hội 2009.

Hình 2.6: Nhận thức của học sinh về các hoạt động 3T

2.1.3. Một số kết quả khảo sát ý kiến sinh viên

Đa  số  các  bạn  sinh  viên  (51%) biết thông tin về Ngày hội thông qua bạn bè  trong  khi  báo  đài,  tivi  là  những phương tiện truyền thộng phổ biến nhất hiện nay chỉ chiếm chưa đến 15%, đây là một  điểm  mới  trong  công  tác  tuyên truyền của Ban tổ chức khi đã liên kết với các câu lạc bộ, các nhóm hoạt động
về Môi trường như CLB Yêu Môi trường (trong đó thành viên của CLB là các bạn sinh viên của các trường Đại học trên địa bàn TP), CLB C4E, nhóm tình nguyện Hoa  Hướng  Dương,  nhóm  tình  nguyện Go Green. Việc tuyên truyền bằng hình thức treo băng rôn, phướn trên các tuyến đường, các trường đại học cũng đem lại hiệu quả đáng kể khi mà tỷ lệ các bạn biết về Ngày hội chiếm 32% (xem hình 2.7).

Hình 2.7: Nguồn cung cấp thông tin của NHTC 2010

Đa số các bạn được hỏi đều quan tâm đến hoạt động tái chế. Quan tâm đến tái chế sẽ giúp mọi người có ý thức hơn mỗi  khi  thải  một  vật  gì  đó  vào  môi trường. Và thông qua ngày hội thì ý thức của người tham gia về vấn đề 3T đã tăng lên nhiều, đây cũng chính là mục tiêu mà
ngày hội đặt ra (hình 2.8).

Hình 2.8: Mức độ quan tâm đến 3T sau khi tham gia Ngày hội Tái chế

2.1.4. Một số kết quả khảo sát ý kiến nhà báo

Báo đài là phương tiện hữu hiệu đưa thông tin tuyên truyền về Ngày hội Tái chế đến cộng đồng. Ý kiến thu thập từ 40 nhà báo phóng viên thuộc 29 báo đài  đã  đến  tham  dự  Ngày  hội  Tái  chế 2010. 72,5% (29 người) phóng viên biết đến  thông  tin  Ngày  hội  tái  chế  2010 thông qua việc liên lạc từ Ban tổ chức Ngày  hội.  25%  phóng  viên  biết  đến thông tin Ngày hội là từ các phóng viên bạn cùng đơn vị.

Về công tác tuyên truyền trước Ngày hội như phát tờ rơi, treo các băng rôn tuyên truyền, phát động các cuộc thi,…92,5%  nhà  báo/phóng  viên  có  ý kiến là các hoạt động tuyên truyền còn thiếu  và  chưa  chuyên  nghiệp.  Các  nhà báo đánh giá các hoạt động tuyên truyền chưa đủ, cần bổ sung thêm, cụ thể: Cần tuyên truyền rộng rãi trên nhiều phương tiện truyền thông hơn (ngoài báo đài cần thông báo trên truyền hình, dùng mạng xã hội trực tuyến), các banner cần treo tại nhiều nơi hơn và sớm hơn; cần phổ biến rộng rãi hơn cho các phường, quận huyện ngoại ô.

Phần lớn các nhà báo cho là các hoạt động diễn ra trong Ngày hội (gian hàng triển lãm, đổi chất thải nguy hại lấy quà,  văn  nghệ,  trò  chơi…)  khá  phong phú  nhưng  không  có  nhiều  hoạt  động mới so với các năm trước. Công tác trao đổi chất thải nguy hại lấy quà vẫn còn cập rập, thiếu tính chuyên nghiệp. 100% nhà báo đều đồng tình việc tổ chức Ngày hội Tái chế chất thải hàng năm vì đây là một hoạt động rất bổ ích nhằm gia tăng mối  quan  tâm  và  nâng  cao  nhận  thức cộng đồng về 3T, nhắc nhở mọi người bảo vệ môi trường.

2.2. Những thành công và thiếu sót của ngày hội

2.2.1. Thành công

-     Ngày  hội  Tái  chế  chất  thải  tạo được ấn tượng khá tốt trong cộng đồng, được sự đồng thuận và ủng hộ của cộng đồng như lãnh đạo thành phố, lãnh đạo
Bộ và Sở/Ngành, báo đài, doanh nghiệp;

-     Sức thu hút của Ngày hội ngày càng tăng,  người  tham  dự  năm  sau  cao  hơn năm trước (xem hình 2.9). Và như vậy
 
cũng cho thấy được nhận thức của người dân đối với việc bảo vệ môi trường nói chung và hoạt động tái chế nói riêng đã được cải thiện.

Hình 2.9: Số lượt người tham dự Ngày hội Tái chế theo các năm

-     Lượng   chất   thải   nguy   hại   (pin, acquy,  bình  đựng  hóa  chất)  thu  gom trước   và  trong   NHTCCT   2010  cũng nhiều  hơn  so  với  các  năm  2008,  2009 (xem hình 2.10).  Tuy nhiên, họat động này chỉ mang tính nhất thời. Muốn hình thành và duy trì ý thức giữ gìn BVMT, biết cách thu gom,  phân loại một cách đúng  đắn  trong  cộng  đồng  dân  cư  thì trước  tiên  các  cơ  quan  chức  năng  cần đưa ra được mô hình quản lý chuẩn về việc thu gom, phân loại và xử lý chất thải nói  chung  và  chất  thải  nguy  hại  nói riêng.

Hình 2.10: Khối lượng CTNH thu gom trong Chương trình Ngày hội tái chế

-     Sự đa dạng và lôi cuốn trong các hoạt  động  Ngày  tái  chế  như  các  gian hàng “Đổi chất thải lấy quà”, “Cũ người mới ta”, thi thiết kế, các hoạt động triển lãm, các trò chơi giải trí mang tính môi trường.

-     Nhiều đối tượng được hưởng lợi từ chương trình NH TCCT:
 
•        Khách tham dự Ngày hội: Được cung cấp thêm kiến thức về các giải pháp
3T đối với nhiều loại chất thải; hơn nữa, họ được tham gia vào nhiều hoạt động không những có ích cho bản thân mà còn có ích cho xã hội (hoạt động đổi chất thải nguy   hại   lấy   quà,   trao   đổi   đồ   cũ). Chương  trình là một sân chơi mới, sôi động và có ý nghĩa cho nhiều đối tượng, nhất là đối với học sinh – sinh viên.
 
•        Ban tổ chức và các đơn vị có sự phối hợp tốt hơn trong việc tổ chức chương trình: đây là cơ hội các đơn vị, cơ quan ban ngành có liên quan cùng thể hiện  vai  trò  là  cầu  nối  trong  công  tác giáo  dục, nâng  cao ý thức  bảo vệ môi trường cho cộng đồng.

•        Những     đơn     vị     tài    trợ     cho chương trình: cơ hội để quảng bá thương hiệu (mang tính thân thiện môi trường và trách  nhiệm  với  xã  hội)  đến  với  cộng đồng rộng rãi hơn.

•        Những doanh nghiệp, CLB tham dự triển lãm trong Ngày hội: cơ hội được tiếp xúc, giao lưu là rất lớn. Đây cũng là một  cơ  hội  tốt  để  các  doanh  nghiệp quảng bá thương hiệu đơn vị cũng như giới thiệu các sản phẩm đã được chứng nhận thân thiện với môi trường đến với cộng đồng.

2.2.2. Thiếu sót

Về  kinh  phí  thực  hiện:  do  năm 2010  không  tìm được  nhà tài trợ cùng với  việc  xin  cấp  nguồn  kinh  phí  nhà nước chậm trễ nên vấn đề tổ chức gặp nhiều khó khăn đồng thời do có giới hạn trong  việc  chi  tiêu  nên  hiệu  quả  của Ngày hội gặp nhiều hạn chế, nhất là đối với việc tuyên truyền phổ biến trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Về công tác tổ chức chung:

-     Công  tác  phối  hợp  của  Ban  tổ chức chưa tốt. Phối hợp tình nguyện viên còn  nhiều  bất  cập.  Do  đó,  cần  lập  kế hoạch và lịch trình cụ thể hơn.
 
-     Công  tác  tuyên  truyền  chưa  sâu rộng đến cộng đồng, thông tin về Ngày hội tái chế và các nội dung hoạt động cụ thể trong ngày hội chưa được chuyên nghiệp.

-     Đơn  vị  tổ  chức  sự  kiện  có  tính chuyên nghiệp không cao.

2.3. Phân tích vai trò của các nhóm liên đới

Các  nhân  tố  chính  (key  actors) liên quan đến việc tổ chức và thực hiện Ngày hội và mối tương tác giữa họ được thể hiện trên hình 2.11. Các nhóm liên đới có thể kể gồm: Chính quyền các cấp, sở ngành; các đòan thể, báo đài, doanh nghiệp, nhóm tình nguyện,…[5]. Việc phân tích vai trò của các nhóm liên đới giúp ích rất nhiều cho việc tổ chức NHTCCCT thành công.

Vai trò của các nhân tố được trình bày sau đây:

Ủy ban Nhân dân TP.HCM:

Là cấp quản lý nhà nước cao nhất tại Thành phố. Là nơi ra các quyết định về chính sách, UBND có quyền nói có hay không trong việc thực hiện các giải pháp quản lý nhà nước trong phạm vi địa phương  mình.  Quản lý một đô thị như TP.HCM, phải nói là ‘trăm công ngàn việc’, lãnh đạo và các chuyên viên của Ủy Ban không thể hiểu hết các vấn đề đang và sẽ diễn ra, để có một quyết định đúng. Do vậy, các Sở Ngành khi đệ trình Ủy Ban thông qua các chương trình kế hoạch để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình cần trình bày rõ ràng, thuyết phục.  Để  được  thông  qua,  các  chương trình phải được các Sở, Ngành góp ý và
đồng ý, trước khi Ủy Ban xem xét. Các chương  trình  quen  thuộc  hoặc  đã  làm thường  sẽ  dễ  tìm  được  sự  đồng  thuận hơn là các chương  trình mang ý tưởng mới hoặc chưa từng được làm.

Hình 2.11: Mối quan hệ và vai trò các nhóm liên đới trong Ngày hội TCCT

Chương  trình  Ngày  hội  tái  chế chất thải (NHTCCT), với mục tiêu thúc đẩy các hoạt  động  3T, là một ý tưởng mới, do vậy trong hai năm đầu thực hiện (2008-2009), UBND và các Sở Ngành chưa  hiểu  và chưa  thật  sự ủng  hộ.  Để được  ủng hộ, cần tạo sự hiểu biết qua việc cung cấp đầy đủ thông tin, cho thấy mục đích là đúng đắn, cho thấy sự thành công của chương trình.

Có thể nói, nếu không có sự ủng hộ của Ủy Ban thì thông thể thực hiện được Chương  trình. Sự thông suốt và hỗ trợ của UBND sẽ là động lực lớn giúp các cơ quan  thực  hiện  thành  công  Chương trình và có những đề xuất tốt hơn cho sự phát triển bền vững của Thành phố.

Các Sở-Ngành:

Để thực hiện một chương trình môi trường, cần có sự liên đới của nhiều Sở Ngành.  Chương  trình NHTCCT  có gắn kết với các Sở Ngành chính sau:

Sở Tài Nguyên & Môi trường (TNMT):  Là  cơ  quan  chủ  trì  Chương trình  NHTCCT.  Cơ quan  này  cùng  với các đơn vị thuộc quyền (Quỹ Tái chế chất thải) đã đề xuất chương trình NHTCCT.
 
Sự  phát  triển  thành  công  của  các  hoạt động 3T (tiết giảm, tái sử dụng, tái chế) tại TP.HCM chỉ có thể đạt được khi Sở TNMT tiếp tục những hoạt động quản lý nhà nước của mình (phân loại rác tại nguồn, quy hoạch khu tái chế chất thải, thu phí tái chế,…) sau những khởi xướng nâng cao nhận thức cộng đồng về 3T của NHTCCT.

Quỹ Tái chế chất thải (Quỹ): Là linh hồn và đơn vị chịu trách nhiệm chính cho việc tổ chức Ngày hội. Khởi xướng các hoạt động về 3 R (reduce, reuse, recycle) [được Quỹ Việt hóa thành 3T] tại TP.HCM. Quỹ đã kết nối, vận động các nhóm  cơ  quan  khác  nhau  (nhà  nước- doanh  nghiệp-đoàn   thể-NGO-sinh   viên học sinh) tham gia vào Ngày Hội. Mức độ thành công hay thất bại của Chương trình NHTCCT phụ thuộc sự nhiệt tình và công tác tổ chức của Quỹ. Tầm nhìn về một xã hội tái chế là kim chỉ nam cho hoạt động của Quỹ.

Sở Tài chính: Sở TC đóng vai trò quan trọng mặc dù không trực tiếp tham gia Ngày hội. Sở giúp UBND duyệt kinh phí thực hiện Chương trình, trong đó các hạng  mục  hoạt  động  phải  dựa  trên  các quy định cho phép của Chính phủ. Điều này hạn chế các hoạt động của Ngày hội cũng như hạn chế sự đa dạng của nó vì có rất nhiều hạng mục không được Bộ Tài chính quy định, ví dụ tiền cho các giải thưởng, quà thưởng, bồi dưỡng báo đài, nghệ sĩ ngôi sao,…Phải nói ngân sách của Thành  phố  rất  cần  thiết,  đặc  biệt  khi không có sự tài trợ của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu chỉ nhờ vào ngân sách thì hoạt động NHTCCT khó cuốn hút cộng đồng tham gia như trông đợi.

Sở   Giao   thông   vận   tải,   Khu Quản lý đô thị 1, Công ty Công viên cây xanh,  Ban  quản  lý công  viên. Sở GTVT và các đơn vị trực thuộc hỗ trợ các thủ  tục  về  mặt  bằng.  Một  không  gian ngoài trời thoáng mát, rộng rãi, người dân dễ tiếp cận là một vị trí lý tưởng để tổ chức NHTCCT. Nhóm cơ quan này cần hỗ trợ thực sự cho một chương trình vì cộng đồng thay vì hiểu NHTCCT như là một chương trình quảng bá PR của doanh nghiệp.

Sở  Văn  hóa,  Thể  thao  và  Du lịch: Là đơn vị duyệt nội dung và thời gian các chương trình thông tin tuyên truyền  của  NHTCCT  tại  các  nơi  công cộng. Với sự tăng dần hiểu biết về NHTCCT, Sở VHTTDL sẽ có nhiều đóng góp hơn cho NHTCCT.

Sở Giáo dục và Phòng Giáo dục 24 quận huyện: Là đơn vị hỗ trợ triển khai  một  số  hoạt  động  (‘Tạo  sức  sống mới từ phế thải) của NHTCCT  đến các trường học trong Thành phố. Sự đồng thuận và phối hợp của Sở góp phần thành công cho NHTCCT.

Doanh nghiệp (DN): DN trong họat động NHTCCT  có hai vai trò: tài trợ và triển lãm. Họat động tài trợ của DN rất quan trọng và mang ý nghĩa win- win: Một mặt giúp Ngày hội có đủ kinh phí thực hiện các mục tiêu của mình một cách đa dạng và hiệu quả và mặt khác, giúp hình ảnh DN gắn với thân thiện môi trường và trách nhiệm xã hội. Các triển lãm  của  DN  giúp  người  dân  hiểu  rõ hơnvề  họat động  tái chế trong  thực  tế, các sản phẩm tái chế và cũng quảng bá họat động và sản phẩm DN.

Đoàn thể:

Đoàn Thanh Niên thông qua TT Công tác xã hội Thành Đòan có vai trò nhất định trong việc tập hợp thanh niên thực hiện tuyên truyền, thu gom chất thải nguy hại, tổ chức trò chơi, văn nghệ.

Hội Phụ nữ: Giúp tuyên truyền, vận động chị em và gia đình thu gom chất thải nguy hại, văn nghệ.

Tiềm năng hỗ trợ của Đòan, Hội cho việc nâng cao nhận thức cộng đồng về BVMT là rất lớn nhưng thực tế chưa đạt như mong muốn do NHTCCT không phải là trọng tâm công tác trong năm của họ. Cần tìm sự đồng thuận và hỗ trợ thật sự của các tổ chức này.

Nhóm tình nguyện:

Bao gồm các sinh viên trong các nhóm, câu lạc bộ như: CLB Yêu Môi trường,  CLB  C4E,  nhóm  tình  nguyện Hoa  Hướng  Dương,  nhóm  tình  nguyện Go Green. Sự tham gia nhiệt tình và sức trẻ của Nhóm giữ vai trò đáng kể trong NHTCCT. Bằng ‘networking’, các nhóm đã giúp tuyên truyền hiệu quả đến sinh viên, thanh niên và cộng đồng về NHTCCT  và 3T. Duy  trì mối  quan  hệ với  Nhóm,  kích  thích  tính  năng  động, sáng tạo và nhiệt tình trong họ là việc phải làm của Ban Tổ chức NHTCCT.
 
Báo đài:

Không  thể phủ nhận  vai trò của Báo đài trong việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng. Giữ mối quan hệ chặt chẽ, tạo được sự đồng thuận và ủng hộ của họ sẽ giúp ích rất nhiều cho công tác tuyên truyền, quảng bá cho Ngày hội.

III. Kết luận

NHTCCT được tổ chức khá thành công, đạt được mục tiêu đề ra, thu hút được sự quan tâm của cộng đồng về vấn đề tái chế nói riêng cũng như vấn đề môi trường nói chung.

Sự thành công của NHTCCT phải kể đến các yếu tố: (1) Tính đa dạng và tính mới của các hoạt động, tạo sức hút cho cộng đồng; (2) Phù hợp xu thế quản lý môi trường bền vững và (3) Đáp ứng quyền lợi của các thành phần trong cộng đồng, do vậy nhận đựơc sự đồng thuận của xã hội.

Thách  thức  mà  NHTCCT   phải vượt qua trong tương lai phụ thuộc vào: (1) Tính mới trong các hoạt động NHTCCT, (2) Hiệu quả tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng của NHTCCT, (3) Sự tiếp tục hỗ trợ, tài trợ của các thành phần trong cộng đồng cho NHTCCT.

Kết quả ban đầu về việc nâng cao nhận thức cho cộng đồng của NHTCCT được ghi nhận nhưng sự thành công của chính sách 3T phụ thuộc nhiều vào các giải pháp và chính sách đồng bộ theo sau của chính quyền Thành phố.

Tài liệu tham khảo:

[1] Trần Hồng Hà, 2004. Vấn đề nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng ở Việt Nam. Hội thảo “Nâng cao hiệu quả các hoạt động giáo dục cộng đồng về BVMT” 26/11/2004. TP.HCM.

[2] Chính phủ Việt Nam, 2004. Định hướng Chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam. Quyết định số 153/2004/TTg.

[3] Chính phủ Việt Nam, 2003. Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020. Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg.

[4] Quỹ Tái chế chất thải, 2010. Báo cáo đánh giá Ngày hội tái chế chất thải 2010. TP.HCM.

[5] Lê Văn Khoa, 2004. Các họat động và chiến lược nâng cao nhận thức cộng đồng về BVMT TP.HCM. Hội thảo “Nâng cao hiệu quả các hoạt động giáo dục cộng đồng về BVMT” 26/11/2004. TP.HCM.

Lê Văn Khoa
Quỹ Tái chế chất thải TP.HCM

Tải báo cáo http://www.environment.hoasen.edu.vn/En/FullPapers.aspx